Gedrag bij honden: vaker een signaal van pijn dan van “ongehoorzaamheid”

Een recente studie van Beaver (2024) toont aan dat meer dan 99% van de honden in de Verenigde Staten minstens één matig tot ernstig gedragsprobleem vertoont. De studie onderzocht elf gedragingen, waaronder agressie, angst, verlatingsangst, onzindelijkheid, enzoverder. Dat cijfer is op zijn minst indrukwekkend en confronterend.

Toch is enige nuance op zijn plaats. De resultaten zijn gebaseerd op een grootschalige enquête waarbij eigenaars het gedrag van hun eigen hond beoordeelden. Dat betekent dat de data subjectief zijn en beïnvloed kunnen worden door persoonlijke interpretatie, kennisniveau en tolerantie voor bepaald gedrag. Er vond geen objectieve evaluatie of klinische bevestiging plaats door gedragsspecialisten.

Desondanks wijzen de cijfers op een duidelijke trend die overeenkomt met wat ik dagelijks observeer in mijn praktijk: probleemgedrag is wijdverspreid.

Van gedragsprobleem naar integrale aanpak

Gedragsproblemen zoals agressie of angst worden vaak als puur gedragsmatig beschouwd, maar kunnen ook voortkomen uit onderliggende medische oorzaken — en dan in het bijzonder uit pijn.

In de studie van Beaver werd dit aspect niet systematisch onderzocht, terwijl het in toenemende mate duidelijk wordt dat pijn een sleutelrol speelt bij het ontstaan en onderhouden van gedragspatronen.

Wanneer we gedrag bij honden begrijpen en begeleiden, mag het fysieke aspect – en dus mogelijke pijn – nooit uit het oog worden verloren. Hier komt het belang van onze integrale visie naar voren. De basis van de aanpak bij hondinactie.be rust immers op vier essentiële pijlers, die elkaar versterken en samen zorgen voor een evenwichtige, gelukkige hond:

1. Gezondheid

Een gezonde hond leert beter, beweegt vrijer en voelt zich beter. Tussen de 30% en 80% van de honden met agressief gedrag blijkt een onderliggende medische oorzaak te hebben – vaak pijn aan gewrichten, rug of gebit. Daarom start elke begeleiding met een gezondheidsscreening en, indien nodig, overleg met een dierenarts.

2. Spel en uitdaging

Spel is geen luxe. Gestructureerd spel en mentale uitdaging vervullen basisbehoeften. Een hond die zijn energie en intelligentie kwijt kan, is emotioneel stabieler en beter in balans. Zo voorkom je frustratie en spanning die anders kunnen uitmonden in probleemgedrag.

3. Communicatie

Duidelijke signalen en consequente communicatie zorgen voor wederzijds begrip. We werken met markers en herkenbare patronen, zodat hond en mens elkaar beter verstaan. Dat vergroot het vertrouwen, verlaagt stress en maakt gedragsverandering duurzaam.

4. Structuur en grenzen

Honden – én hun eigenaars – hebben nood aan houvast. Duidelijke begeleiding, voorspelbare routines en grenzen creëren veiligheid. Pas in een veilige context kan een hond ontspannen leren en herstellen.

Pijn herkend in gedrag – en waarom de vier pijlers samen werken

Door deze pijlers als fundament te nemen, zien we gedrag nooit los van lichamelijke gezondheid, emotionele balans en de context waarin een hond leeft en leert.

Gedragsproblemen zijn vaak geen op zichzelf staande ‘foutjes’, maar kunnen signalen zijn van onderliggende pijn of een tekort aan een van de essentiële pijlers.

Dit vraagt om een holistische benadering, waarbij we niet alleen corrigeren, maar vooral luisteren, observeren en samenwerken — met hond, eigenaar én dierenarts.

Professor Daniel Mills (University of Lincoln) stelt dat tussen 28% en 82% van de gedragsproblemen in klinische settings een directe link met fysieke pijn hebben Mils et al.(2020). In een studie van Camps et al. (2012) bleek dat bij 75% van de agressieve honden (kleine steekproef!) musculoskeletale pijn, zoals heupdysplasie of artrose, de oorzaak was.

Pijn kan zich op verschillende manieren uiten: in angst, agressie, teruggetrokken gedrag of zelfs hyperactiviteit — en wordt vaak pas laat herkend, omdat fysieke symptomen pas zichtbaar worden nadat het gedrag al veranderd is.

Hoe pijn gedrag beïnvloedt

In gedragstherapie voor honden gebruiken we vaak het ABC-model om te begrijpen waarom een hond bepaald gedrag vertoont. De A staat voor de antecedent, ofwel wat er net vóór het gedrag gebeurt. Pijn is zo een voorbeeld, Pijn beïnvloedt gedrag op verschillende manieren.

Fysieke ongemakken leiden tot een verhoogde stressrespons, wat de drempel voor agressie verlaagt en prikkelverwerking verstoort.

Een hond met chronische pijn zal zich mogelijk sneller bedreigd voelen, minder tolerant reageren op aanraking of nabijheid van andere honden, of zich juist meer terugtrekken.

Soms uit pijn zich subtieler: een verlies van interesse in spel, trager reageren op commando’s, verminderde focus tijdens training, snuffelen of overmatige alertheid. Deze gedragingen worden gemakkelijk verward met ongehoorzaamheid of angst, waardoor de werkelijke oorzaak — pijn — vaak lange tijd onopgemerkt blijft.

Waarom gedrag en gezondheid onlosmakelijk verbonden zijn

Het is essentieel om gedragsproblemen nooit geïsoleerd te benaderen. Een grondige gedragsanalyse hoort hand in hand te gaan met een medische evaluatie. Alleen door zowel het lichaam als de geest van de hond in rekening te brengen, kunnen we tot duurzame oplossingen komen.

Pijnherkenning vraagt samenwerking: de eigenaar die veranderingen in gedrag opmerkt, de trainer die gedrag in context plaatst, en tenslotte de dierenarts die medische oorzaken uitsluit of bevestigt.

Zo bouwen we aan een geïntegreerde aanpak waarin gedrag niet wordt bestreden, maar begrepen —en waarin de hond niet gezien wordt als lastig, maar als een dier dat iets probeert duidelijk te maken.